Vialis brengt tunnelontwerp Zuidasdok samen in één geïntegreerd digitaal model
Vialis past bij Zuidasdok Model Based Engineering toe om het ontwerp van de tunneltechnische installaties en de samenhang tussen systemen inzichtelijk te maken.
In plaats van informatie te verspreiden over duizenden documenten, brengt Vialis functies, eisen en systeemrelaties samen in één geïntegreerd digitaal model. Ook opdrachtgever Zuidasdok (samenwerking van Rijkswaterstaat, Gemeente Amsterdam en ProRail) beoordeelt het ontwerp rechtstreeks in het model. De aanpak maakt wijzigingen inzichtelijker en ondersteunt een consistent ontwerp en een gerichte samenwerking. Bij een complex project als Zuidasdok moeten veel technische systemen op elkaar aansluiten. Ontwerpmanager Peter van Velden is verantwoordelijk voor het ontwerp van de tunneltechnische installaties. Lead systeemarchitect Colette van den Berg bewaakt de samenhang tussen de systemen, disciplines en hun onderlinge koppelingen. Model Based Engineering helpt om die samenhang gedurende het ontwerpproces zichtbaar en beheersbaar te houden.
Vialis verbindt de techniek binnen én buiten de tunnel
Vialis werkt binnen Zuidasdok aan de tunneltechnische installaties (TTI) en het dynamisch verkeersmanagement (DVM) buiten de tunnel. Het gaat onder meer om verlichting, signalering en camera’s. Niet alleen het functioneren van afzonderlijke systemen telt, maar vooral de samenwerking tussen alle onderdelen. Samen met andere VolkerWessels-werkmaatschappijen draagt Vialis zo bij aan de mobiliteit, leefbaarheid en toekomstbestendigheid van de regio.
Niet het document, maar het model als bron
Bij een traditionele ontwerpaanpak kan de informatie voor een tunnel verspreid zijn over bijna 5.000 documenten. Bij Zuidasdok legt Vialis functies, eisen, systeemrelaties en interfaces — de koppelingen tussen systemen — vast in een digitaal ontwerpmodel. Bestaande modellen en hulpmiddelen worden daarbij steeds meer als één samenhangend geheel toegankelijk gemaakt. Het model beschrijft niet alleen de zichtbare installaties, maar ook hun werking en besturing achter de schermen.
Een afsluitboom maakt de meerwaarde concreet. Het model toont niet alleen de afsluitboom zelf, maar ook de verbindingen met de besturing en de bijbehorende eisen. Verandert een koppeling, dan is dat zichtbaar in het model. Ontwerpers kunnen daardoor gerichter onderzoeken welke onderdelen door de wijziging worden geraakt, zonder daarvoor grote aantallen documenten naast elkaar te leggen. Volgens Colette draagt de aanpak bij aan de kwaliteit en consistentie van het ontwerp en maakt deze de informatieoverdracht efficiënter en visueler.
Opdrachtgever kijkt rechtstreeks mee
Bij Zuidasdok wordt het model voor de beoordeling niet alsnog vertaald naar een grote verzameling ontwerpdocumenten. Betrokken partijen, waaronder Rijkswaterstaat, beoordelen het ontwerp rechtstreeks in het model. Daarvoor is een toegankelijke samenwerkingsomgeving ingericht. Gebruikers kunnen naar hun eigen systeem navigeren, relevante informatie raadplegen en opmerkingen bij het ontwerp terugvinden. Zij hoeven daarvoor niet de volledige ontwerpomgeving te beheersen.
Deze werkwijze vraagt ook om een andere manier van samenwerken. Betrokken partijen worden daarom vroeg meegenomen in het gebruik van het model. Heldere afspraken, uitleg en handleidingen ondersteunen dit proces. Zo wordt informatie die voorheen verspreid stond gericht toegankelijk, met inzicht in de onderlinge samenhang.
Zes jaar bouwen aan een stevige basis
Vialis ontwikkelt deze werkwijze al zo’n zes jaar, vanaf het project OpenIJ en vervolgens bij de Vlaketunnel. De ervaringen uit die projecten komen bij Zuidasdok samen. De basis is een vaste structuur met afspraken over het vastleggen van systemen, relaties en ontwerpweergaven: het zogeheten metamodel. Ook testscenario’s krijgen hierin een plek. Deze structuur helpt om het ontwerp eenduidig op te bouwen, keuzes en verbanden te kunnen herleiden en kennis in volgende projecten opnieuw te gebruiken.
De expertise zit niet alleen in het maken van modellen, maar ook in het verbinden ervan en het bruikbaar maken van de informatie voor ontwerpers, hardware- en softwarespecialisten en de opdrachtgever. De bouwteamsamenwerking bij Zuidasdok biedt ruimte om deze aanpak samen met opdrachtgever in de praktijk te brengen. De verdere ontwikkeling van de digitale omgeving loopt daarbij parallel aan de uitwerking van het projectontwerp.
Door naar de volgende fase
De volgende stap is een afgerond ontwerp dat door alle betrokken partijen wordt gedragen. Daarbij horen duidelijke afspraken over vastgelegde ontwerpversies en nog openstaande punten. Peter benadrukt dat ook de overgang van bouwteam naar realisatie vraagt om overeenstemming over de voorwaarden, kosten en uitgangspunten.
Voor Peter en Colette laat het project zien hoe de ideeën en ervaringen van de afgelopen jaren samenkomen in de praktijk. De lessen uit Zuidasdok zijn ook bruikbaar voor andere projecten. Zo kan inzicht in systeemrelaties en de gevolgen van wijzigingen waardevol zijn bij renovaties. Per project blijft de afweging nodig welke aanpak past en welke documenten vereist zijn. Met Zuidasdok zet Vialis een volgende stap naar minder versnipperde informatie, een papierloos ontwerpproces en meer grip op de integratie van systemen.
Lees hier meer over de start van het project Zuidasdok.